ئیمە دوو مانگ و چەند رۆژ لەمەبەر لە کۆنگرەو پلنیۆم و کۆبونەوەى مەکتەبى سیاسیدا، بە دیریژى و هەمەلایەنە لەسەر وەزعى سیاسى عیراق و رەوەندو هاوکیشەکانى قسەمان کردو سیاسەتى خۆمان روونکردەوە. لەو کاتەوە تا ئیستا ئالوگۆریک لەو مەسارەدا روویدنەداوە جگە لەوەى پیشبینیمام کردبوو. بۆیە من بە لەبەرچاوگرتنى باسەکانى کۆنگرەو پلنیۆم، مەبەستم نیە ئەوانە دووپات بکەمەوە. هەر وەکو لە عنوانەکەشدا هاتوووە مەبەست دوپات کردنەوەى ئەو مەسەلانە نیە کە پیشتر لە بارەیانەوە قسەمان کردوەو بەلگەنامەو سیاسەتى رۆشنمان هەیە لە بارەیانەوە. بەلکو مەبەست لە سەرنجدانى ئەو ئەو مەسەلە تازانەیە کە لە هەمان مساردا هاتوەتە پیشەوە. هەروەها گرتنەپیشى سیاسەت و هەلویست و هەنگاوى پیویستە لە ئاستیاندا.
ئیمە لە کۆنگرە لە بارەى تازەترین مەسەلەى سیاسى ئەوکاتەى عیراقەوە باسمان لە حکومەتى کاتى تالەبانى-جعفرى کرد، ووتمان ئەمە حەلقەیەکى ترە لە قولبونەوەى سیناریۆى رەش، ووتمان هەنگاویکى ترە لە پەرەپیدانى ناکۆکى و کیشمەکیشى قەومى و تائیفى، ووتمان ئەم حکومەتە لە سەر بورکان راگیراوە، ووتمان لە راستیدا حکومەت نیە، بەلکو دامەزراویکى ئەنجامى جەنگ و داگیرکارى ئەمریکایە و بە زەبرى وجودى هیزەکانى ئەمریکا ئەم هیزانە پیکەوەنراون و هەموو ساتیک ئیحتمالى بەسەریەکداروخانى هەیە.
رووداوەکانى دواتر بە خیرایى ئەم راستیانەیان لە مەیدانى واقعدا نیشاندا. لە ناوەراست و کۆتایى مانگى ئایاردا هەرەشەو کوشتارو بینەوبردەى تائیفى نیوان تاقمە شیعەو سونەکان سیبەریکى رەشى خستەسەر ژیانى خەلک، لە چەند جیگا کوشتارى بە کۆمەل روویدا، تەقینەوەو کارى تیرۆریستى پەرەى سەند، تا ئیستاش هەموو رۆژیک نیشانەکانى شەرى قەومى بەسەر شارى کرکوکەوە وەکو شەبەحیک هات و چۆ دەکات. خەلک بە گشتى ئەو راستیە دەزانن کە ئەم شەرە لە بەردەرگایەو تەنها رووداویکى سادەى دەوآ کە چەخماخەکەى لیبدات بۆ ئەوەى کارەساتیکى ئینسانى بخولقآ.
بە برواى من ئەم لایەنە لە ئیستادا مەسەلەیەکى هەرە خەتەرناکى وەزعى سیاسى عیراقە، رەنگە بە هەر هۆیەکەوە بیت جار جار بۆ هەفتەیەک یان چەند هەفتە کال بیتەوە، بەلام داگیرکارى و تیرۆریزم و ئەو هاوکیشەیەى کە بەسەر عیراقدا فەرزکراوەو ئەو تقسیمبەندیە قەومى و تائیفیەى خولقینراوە، بە بەردەوامى ئەم کۆمەلگایە لەبەردەم ئەم هەرەشەیە رادەگریت. هەر مەسەلەیەکى سادە بیتە پیشەوە کە بەجۆریک بە سهمى هەریەک لە هیزەکانى نیو ئەم حکومەتە پەیوەست بیتەوە، ئەم هەرەشەیە لەسەر کۆمەلگا توند دەبیتەوە. ئەوە بوە بە تقلیدیک کە هەر لایەک لە هەر چیەک نارازى بیت یەکسەر پەنا بۆ چەکى هەرەشەى ئەم شەرە دەبات.
ئەمە چەکیکە بە دەست ناسیونالیستە کوردەکانەوە بۆ سەپاندنى فیدرالیزم، بۆ سەپاندنى بەندى 58 لە قاونى ئیدارەى عیراق، بۆ بەشى خۆیان لە حکومەتى مەرکەزى، تەنانەت بریارى دەرکردنى پولیسە کوردەکانى کەکوکیش هەر بەمە بەرپەرچ دەدەنەوە. تاقمە سونیەکان بە هەمان شیوە لەلایەک راستەوخۆ هاوکارى تاقمەکانى سەربەبلادن دەکەن لە کردەوە تیرۆریستیەکانیاندا، لەلایەکى دیکەوە دەیانەوآ بە فشارەکانى ئەوان ئیمتیازى خۆیان وەرگرن لە حکومەتى کاتى. بۆ بەشى خۆیان لە حکومەت، لە داهات، تەنانەت لە لیژنەى دارشتنى دەستور هەرەشەى شەرى تائیفى توند دەکەنەوە. تاقمە شیعەکانیش هەر بەوجۆرە، بەم هەرەشەیە فیدرالیزمى قەومى بۆ کوردەکان رەت دەکەنەوەو دەلین کارەسات دەقەومینآ، ئەوەندەى بۆ کوردەکان وەکو فیدرالیزمى ئیدارى قایل دەبن بۆ خۆشیان بە هەمان هەرەشە داواى فیدرالیزمى ئیدارى خۆیان لە شارەکانى جنوب دەکەن، داواى بە رەسمى ناسینى میلیشیاکانیان دەکەن وەکو بەشیک لە سوپاى عیراق، مەرجى دانانى ئیسلام بە بنەماى قانون و دەستور فەرز دەکەن…..
هەموو ئەمانە بە پەتیکى رزیو پیکەوە بەندماوون، کافیە رۆژیک ئەم پەتە بپچریت و کارەساتەکە بقەومآ. ئەمە ئەرکیکى گەورەو میژووى دەخاتە ئەستۆى حیزبى ئیمە بۆ رزگارکردنى کۆمەلگا لەم خەتەرە. وە ئیمە باسمان کرد کە ریگاچارەى ئیمەو بەدیلى ئیمە بۆ ئەم وەزعە تایبەتە کۆنگرەى ئازادى عیراق و سازدانى بزووتنەوەیەکى سەرتاسەرى و هینانەمەیدانى ئیرادەى جەماوەرى خەلکە بۆ کردنەدەرەوەى ئەمریکاو هەلوەشانەوەى هەموو دامەزراوەکانى و گیرانەوەى ئیرادەى بریاردان لەسەر چارەنوسى عیراق بۆ دەستى خودى خەلک. بە برواى من دوو مانگ و چەند رۆژ دواى کۆنگرەى سیەم کە ئەم جهەتگیریەى تیا پەسەندکرا، رەوتى رووداوەکان جەختى زیاتر لەسەر ئەم سیاسەتە دەکەنەوە.
لە هەمان کاتدا ئیمە ووتمان کە ئەم شکەکەلەکە نابیت بە حکومەت و لە مەیدانى واقعدا دووبارە هەمان ملیشیاکانى پیشووە کە بە ناوى حکومەتەوە هەرکام لە ناوچەى قەلەمرەوى خۆیدا حوکم دەکات. ماوەى رابردوو ئەم راستیەشى بە کردەوە نیشانداوە. سەرۆکى حکومەت بە بى پرسى سەرۆک کۆمار هەنگاوى بە کردەوە بۆ پەیوەندى لەگەل دەولەتان هەلدەگریت، یان بە بازدان بەسەر سەرۆک کۆماردا بریار دەدات، ناوچەیەکى حکومەتى هەریم ئامادەنیە ئالاى عیراق بەرزبکاتەوە، بە کردەوە حکومەتى مەرکەزى لە هیچ ناوچەیەکى ژیردەستى هیچ ملیشیایەکدا دەستى ناروات بۆ هیچ کاریک. ئەم حکومەتە زۆرى نەمابوو لەسەر مەسەلەى سویندخواردنى قانونى بە سەریەکدا بروخیت. حکومەتیکى بەم جۆرە ئەگەر شانس بهینآ و بەشەلە شەل و بینەوبردەش ماوەى کاتى خۆى تەواو بکات و بەسەریەکدا نەروخیت، بەلام بە کردەوە هەرگیز نابیت بە حکومەت. ئەوەى لىى دەکەویتە تەنها قولکردنەوەى ناکۆکیە کۆنەپەرستانەکان و فەزاى کۆنەپەرستانەو سیناریۆى رەشە.
لایەنیکى دیکە لە باسى وەزعى سیاسى عیراق و لە پەیوەند بە حکومەتەوە، ئەو راتسیەیە کە ئیمە ووتمان ئەم حکومەتە نەک هەر نوینەرى ئاوات و ئامانجەکانى خەلک نیە بەلکو بە تەواوى لەگەل ئەوانەدا دەکەویتە ناکۆکیەوەو لە بەرامبەریاندا دەوەستیتەوە. راستە تا ئیستا ئەم حکومەتە نەپەرژاوەتە سەر ئەوەى کاریکى ئەوتۆ بکات تا ئەم ناکۆکى و دژایەتیەى بە تەواوى رۆشن بیتەوە. بەلام هەر لەو ئاستەدا کە دەورو کارکردى دەرکەوتبیت و کاریکى پیکرابیت راستى ئەو بوچونانەى ئیمەى بۆ خەلک سەلماندوە. ئەمەش دەبیتە بنەمایەکى بەهیز بۆ رەوینەوەى خۆشباوەرى خەلک و پەرەسەندنى بزووتنەوەى جەماوەرى بۆ پیچانەوەى دەرو دوانیان.
ئیستا ئیتر ناکۆکى و دژایەتى ئەم حکومەتە لەوە تیپەریوە کە تەنها بکریت لە بوارى سیاسى و مافە فەردى و مەدەنیەکانى خەلکەوە نیشانبیدریت، لەوە تیپەریوە کە قەومیگەرى و ئیسلامى و عەشایەرى ئەم هیزانە بەلگەکانى ناکۆکیان بیت لەگەل ئاوات و ئارەزوەکانى جەماوەرى خەلکى ئازادیخوازو متمدنە عیراقدا، لەوە تیپەریوە کە تەنها خۆگریدانەوەیان بە جەنگ و داگیرکارى و تیرۆریزمەوە بکریتە بەلگەى ناکۆکیان لەگەل بەرژەوەندیەکانى خەلک. ئیستا ئیتر ئەم ناکۆکیە بە کردەوە لەسەر ژیانى مادى و رۆژانەى خەلک ماناى پەیداکردوە، مەسەلەکە کیشاویەتیە مەیدانى ئابورى. ئەوەى تا ئیستا بە کردەوە دەرکەوتووە، لە سایەى ئەم حکومەتەدا ئەو مقدارە موادە خۆارکیە خراپ و بیکەلکەش براوە کە بە ناچارى بەشیکى سەرەکى لە ژیانى رۆژانەى جەماوەرى بەرینى خەلکى دابین دەکرد. ئەمەش گرانیەکى گەوەرى خولقاندوە بە تایبەت لە پەیوەند بە نرخى ئەو موادانەوە کە خۆراکى سەرەکى و رۆژانەى خەلکن، ئەم گرانیە گەیشتوە بە ئاستیک کە لە تواناى کرینى بەشى زۆرى خەلک دەربچیت. ئەمە مەسەلەیکى سادە نیە، دەیان سالە بەشى ز ورى خەلکى ئەم کۆمەلگایە بەم موادە ژیان دەگوزەرینن، تەنانەت رژیمى بەعس لە قولترین ئەزمەکانیدا کیفیەت و کەمیەتى ئەم موادەى خراپ کردوە بەلام نیوتوانیوە لە ژیربارى دەربچیت. ئیستا بە شیوەى غەیرە رەسمى لەلایەن حکومەتى کاتیەوە باسى ئەوە هەیە کە بە یەکجارى ئەم موادە ببرن و حکومەت لە ژیربارى بیتەدەر، ئەگەر ئەمە رووبدات و بۆیان بچیتەسەر ژیانى خەلک زۆر قورس و کارەساتبار دەبیت.
ئەم حکومەتە زۆر بە توندى لە بیرو هەولى ئەوەدایە گشت دەسکەوتە ئابوریەکانى خەلک وەرگریتەوە کە لە رەوەندى دەیان سالى رابردووداو لە جەرگەى ئاولوگۆرو کیشمەکیشە جۆراوجۆرەکاندا بە دەست هاتوون. هەر ئیستا لە جیاتى بیرکردنەوە لە کارپەیداکردن بۆ لەشکرى ملیونى بیکاران، بیر لەوە دەکەنەوە کە چۆن بە لیشاو ئەو بەشە کەمەى خەلک بیکاربکەن کە ئیستا لەسەرکارن، بیر لەوە دەکەنەوە کە نرخى بەنزین و سوتەمەنى بەرنە سەرەوە، پیدەچیت ئەوە بە خەسار بۆ خۆیان بزانن کە لەو وولاتەى لەسەر دەریاى نەوت خەوتووە، نرخى سوتەمەنى و بەنزین لەو ئاستەدا بیت کە خەلک بتوانن بە ئاسانى بیکرن. پروپاگەندەى ئەوەیان بلاوکردوەتەوە کە نرخى ئەم سوتەمەنیانە بەرنە سەرەوە بۆ ئاستى نرخەکەى لەو وولاتانەى کە لە عیراقەوە ئیسترادى دەکەن. دەلین گوایە سالانە حکومەت لەم نرخە هەرزانە 8 ملیار دۆلار خەسار دەکات، بە نامایەکى دیکە ئەوان کە هەموو خەرجى داهات و دام و دەزگاو ژیانى شاهانەو ملیشیاو کاروبارى حیزبى و ملک و مالى لە رادەبەدەرى خۆیان لە داهاتى نەوت و داهاتەکانى دیکەى وولات مسۆگەر دەکەن، ئەوە بە خەسار دەزانن کە لەم داهاتى نەوتەى کە بەبآ هیچ سەرمایەیەکى ئەوان دەرژیتە دەستیانەوە بەشی مەسرەفى رۆژانەى خەلکى تیابیت.
ئەمانە چەند نمونەیەکن کە نیشانیدەدەن ئەم تاقمانەى دەسەلات لە ئاسمانەوە کەوتوەتە باوەشیانەوە چ نیەتیکى خراپ و دژ بە خەلکیان هەیە و ئەگەر بۆیان بچیتەسەر چ بآ مافیەک بەسەر خەلکدا دادەسەپینن. ئەوە راستە کە ئەگەر ئەو هەل ومەرجەى ئەوانە خەوى پیوە دەبینن بەدیبیت، ژیانى خەلک زۆر سەخت دەکاتەوەو توانى خەبات و راوەستاویشیان دەهینیتە خوارەوە، بەلام فاکتەریکى گرنگ لیرەدا ئەوەیە کە هیشتا ئەم بە ناو حکومەتە لەوە بیدەسەلاترە کە بتوانى بە ئاسانى ئەم هەنگاوە دژى خەلکیانە پیادە بکات، ناکۆکیە لە چارەنەهاتوەکانى نیوان خۆشیان گرفتى زۆرتریان لەم بارەیەوە بۆ دروست دەکات.بۆیە دەبآ هەر لەم سەرتایەوە خەباتى جەماوەرى بتوانى ئەم نیەت و مەرامانە وردوخاش و ناکام بکاتەوە، ئەرکى سازدان و رابەرى کردنى ئەم خەباتەش دەکەویتە ئەتسۆى حیزبى ئیمە.
مەسەلەیەکى دیکەى گرنگ لە ئەمرۆى عیراقدا هاتنە گۆرآى باسى دارشتنى دەستورە. مەسەلەکە لە رۆژى روناک ئاشکراترە کە وەکو هەنگاویکى دیکە لە جهەتى فەرزکردنى بەدیل و دەسەلاتى کۆنەپەرستانەى خۆیاندا، دەیانەوآ دەستوریکى قەومى-ئیسلامى-عەشایەرى کۆنەپەرستانە بەسەر کۆمەلگادا فەرز بکەن. بۆ ئەمەش بە هەمان شیوەى سیناریۆى هەلبژاردن دەیانەوى سیناریۆى بۆ بەریبخەن. ئەمەش ئەرکى دیارى کردنى هەلویستى سیاسى و هەنگاوى عەمەلى کارساز دەخاتە ئەستۆى حیزبى ئیمە.
سەرتا ئەو پرسیارە دیتەگۆرآ کە ئایا دەبى ئیمە خەلک لە دژى بەدیل و هەولەکانى ئەوان بهینینە مەیدان و ئیمەش دەبى بەدیلى خۆمان بخەینەروو؟ ئایا دەبى جەماوەرى خەلک هاندەین بۆئەوەى لەم پەیوەندەدا خواستەکانى خۆیان بەرزکەنەوە؟
بە برواى من ئەمانە ناتوانى سیاسەت و جهەتیکى دروست بیت، هەلویستیکى بەم جۆرە ماناى بە کیش بوونە بۆ مەیدانیک کە ئەوان دیاریان کردوەو بە دلنیاییەوە خۆیان تیایدا براوەو خەلک تیایدا دۆراو دەکەن. ئەوان کاتیک باسى دەستور دەهیننەگۆرآ لە روانگەى خۆیانەوە وا چاوى لى دەکەن کە مەسەلەى دەسەلات براوەتەوەو گوایە لە پرۆسەیەکى دیموکراسییدا دیاریکراوەو تەواو بووە، یان رەوتى خۆى گرتووە. بۆیە قسە لەسەر ئەمە نەماوەو ئیستا نۆرەى دەستورەکەیەتى. لیرەشدا دەیانەوآ سیناریۆیەکى تر بەرپابکەن، گوایە تیایدا هەموو کەس و لایەنیک دەتوانى تەرح و پیشنیارى خۆى بدات، بە شیوەى دیموکراسیش تەنانەت رەنگە لە ئاستى کۆمەلایەتیدا مناقشەى بکریت و دواى ئەوە مەرجەعى بریاردەر کە گوایە بە شیوەى دیموکراسى هەلبژیردراوەو نوینەرایەتى “بەشە جیاجیاکانى خەلک و هەموو قەوم و تائیفەو عەشیرەتەکانى پیکهینەرى کۆمەلگاى عیراق دەکات”، بریارى لیدەدریت. ئەنجامى ئەم پرۆسەیەش زۆر ئاشکرایە کە چى دەبیت.
بۆیە بە برواى من ئالۆزیەک لە مەسەلەکەدا هەیە کە پیویستە بە وردى سەرنجى بدەین بۆ ئەوەى بگەین بە هەولویستیکى دروست. تەنانەت ئەم مەسەلەیە وەکو هەلبژاردنیش نیە، ئیمە ئەوکات ووتمان ئەگەر بریارە هەلبژاردنیک لە عیراق بەریوەبچیت دەبى مەرجەکانى هەلبژاردنى تیادا مسۆگەر بکریت و ئەو مەرجانەشمان دیارى کرد. کاتیک کە ئەو مەرجانە بە هیچ جۆریک رەچاونەکراو بە کردەوە هەلبژاردن بوو بە سیناریۆى وەرگرتنى پەنجەمۆرى خەلک لە ژیر فشارى جۆرەها فریوکارى و زەخت و زۆردا، ئیمە تەحریمان کردو بانگەوازى خەلکمان کرد بەشدارى تیا نەکەن.
بەلام ئەمجارە هەمان شیواز بۆ هەلویست وەرگرتن لە مەسەلەى سیاغەى دەستور دروست نیە، واتە ئەوە دروست نیە کە بیین بەدیلى خۆمان بخەینە بەردەم ئەم پرۆسەیەو پاشان کە گوآ لە ئیمەو خواستەکانى خەلک نەگیرا مەحکومى بکەین و لە دژى راوەستین. چونکە یەکەم لەم فەزا سەخت و دژوارەدا ئەوە ئاشکرایە کە ئەو هیزانە بە هەمان میکانیزمەکانى هەلبژاردن دەتوانن دەستورى قەومى و دینى و عەشایەرى بە خەلک بقەبلینن و دواتر ئیدعاى ئەوە بکەن کە خەلک دەنگى پیداوە، چونکە هەم فەزاکەو هەم مەیدانى یاریەکە ئەوان دیاریان کردوە.
لەلایەکى ترەوە خودى باسى دارشتنى دەستور کە لەلایەن ئەم هیزانەوە تەرح کراوە، لەو مەنتقەوە تەرح کراوە کە ناوەراستى پرۆسەى ساغکردنەوەى سیستەمى حکومرانیە لە عیراقدا، واتە پرۆسەکە بە هەلبژاردن و پاشان حکومەتى کاتى دەستى پیکردوەو بە دارشتنى دەستورو پاشانیش دامەزراندنى حکومەتى ئایندەى عیراق، تەواو دەبیت. بۆیە بۆ جەماوەرى خەلک و بۆ لایەنیک کە قۆناغى یەکەمى ئەم پرۆسەیەى پى قبول نەبیت و بە سیناریۆیەکى گالتەجارانەى بزانآ، ناتوانآ لە نیوقەدو ناوەراستەوە تیکەلاوى بیت جا با هەرچەندە بەدیلەکەى رادیکال و ئازادیخوازانەبیت.
بە مانایەکى دیکە هەلویست لە مەسەلەى دەستور ئیمەو خەلکى ئازادیخواز دەباتەوە بۆ سەرەتاى پرۆسەکە، بۆ پیش ئەو قۆناغەى کە لەلایەن ئەوانەوە تەواو بووەو لەلایەن ئیمەوە لە جیگاى خۆیەتى. بۆ پیش سناریۆى هەلبژاردن. ئەوکات لەسەرتاى پرۆسەکەوە دەکراو لە جیگاى خۆى بوو ئیمە بلیین تەرحمان چیە بۆ ئەوەى ئەم پرۆسەیە چۆن بە قازانجى خەلک و پشت بە ئیرادەى خەلک دەست پیبکات و برواتە پیشەوە. بەلام کە بەم جۆرە دەستى پینەکردو نەچوە پیش ئیستا ناکرآ بە هەمان مەنتق مامەلە لەگەل قۆناغیکى دیکەى ئەم پرۆسەیە بکەین. دەبى دووبارە بگەریینەوە بۆ سەرەتا، بۆ ئەو جیگایەى کە لە روانگەى ئیمەوە دەورى خەلکى تیا پەراویزخراوەو لەویوە دەست پیبکەینەوە. ئیمەش دەبآ خۆمان مەیدانى کیشمەکیشى خۆمان و خەلک لەگەل ئەوان دیارى بکەین. ئەو مەیدانەش مەیدانى کیشەیە لەسەر دەسەلات و حکومەت و سیستەمى حوکمرانى، نەک دارشتنى دەستور، دارشتنى دەستور نیوقەدى پرۆسەکەیە.
لەم روانگەیەوە مەسەلەى ئەێلى لە بارەى دارشتنى دەستورەوە ئەوە نیە کە کام دەستورو بە کام ناوەرۆک بریارى لیدەدریت، بەلکو ئەوەیە کە کآ و کام مەرجەع سەرپەرشتى ئەم پرۆسەیە دەکات؟ کام مەرجەع بریارى لەسەر دەدات؟ بە چ میکانیزمیک بریارى لیدەدریت؟ لە چ فەزایەکدا دەرواتە پیشەوە؟…ئەگەر ئەمانە فەرامۆش بکریت ئەوکات زۆر بە سادەیى دەکریت جۆرەها سیناریۆ بەرپابکریت و بۆ ئەوەى بە ناوى خەلکەوە کۆنەپەرستانەترین دەستور پەسەند بکریت. بۆیە پیش مەترەح کردنى بەدیل، پیش قسە لەسەر ناوەرۆک، ئەمە مەیدانى جەنگە. هیچ تیپیک ناچیتە ناو یاریەکەوە کە لە پیشەوە حەکەمەکەى قبول نەبیت و بە عادلى نەزانیت، خەلکى ئازادى خوازى عیراقیش ناتوانن بچنە ناو پرۆسەیەکەوە کە سەرپەرشتیارو بریاردەرەى ئەمریکاو دەست وپیوەندەکانى بیت. ئەوانەى لە ئەنجامى هەلبژاردنەوە هاتونەتەدەرەوە هیچ مشروعیەتیکیان بۆ ئەم کارە نیە. بۆیە نابآ ئیمەو خەلک پیشنارو داخوازى خۆمان بخەینە بەردەم ئەوان، بەلکو دەبآ شیوەى خۆمان و بزووتنەوەى خۆمان بۆ مسۆگەرکردنى ئامانجەکانمان بەریبخەین.
هەلویستى دروست لەسەر ئەم بنەمایە ئەوەیە کە ئیمە خەلک بۆ پوچەلکردنەوەى پرۆسەى ئەوان بۆ “دراشتنى دەستور” بهینینە مەیدا، لەم بارەیەوە بآ شک دەبآ دەست بخەینە سەر ناوەرۆک و ماهەیتى تەرحەکانیان، میکانیزمەکانیان، مەبەست و نیازەکانیان…دەبى کەمپین بکەین، دەبى زهنى خەلک لە ئاست هەموو ئەمانە رروون بکەینەوە…دەبى لەسەر ئەم مەسەلەیە بنوسین، قسەبکەین، متینگ بگرین، هانبدەین… بەلام ئامانج لە هەموو ئەم کارە دەبى پوچەلکردنەوەى نەخشەى داسەپاندنى دەستورى کۆنەپەرستانەیان بیت نەک دانانى بەدیل و پیشنیارى خۆمان و خەلک لەبەردەم بریارى ئەوان.
لەم بارەیەوە بە برواى من مەسەلەى ئەێلى بۆ ئیمە هاوکات لەگەل پەردەهەلمالین لەسەر ئەو مەرام و مەبەستانەى کە لە پشتى نەخشەى “دارشتنى دەستور”ەوە خۆى حەشارداوە، هەروەها هاوکات لەگەل خەبات بۆ پوچەلکۆدنەوەو بە شکست کیشانى ئەم نەخشەیە، دەبى بزووتنەوەى خۆمان پەرەپیبدەین، ئەم بزووتنەوەیە بزووتنەوەى جەماوەریە بۆ کردنەدەرەوەى ئەمریکاو دەسکۆتاکردنى ئیسلامى سیاسى و ناسیونالیزم، بۆ کۆتایهینان بە داگیرکارى و هەلوەشانەوەى دام و دەزگاکانى سەرچاوەگرتوو لەم داگیرکاریەو گیرانەوەى ئیرادەى بریاردان لەسەر سیستەمى حوکمرانى ئایندە بۆ جەماوەرى خەلک. بە مانایەکى تر سیاسەتى ئەێلى ئیمە لەبەرامبەر ئەم مەسەلەیەدا دیسانەوە پیداگریە لەسەر کۆنگرەى ئازادى عیراق و منشورەکەى. ئەمە مەیدانى واقعى نەبەردو کیشمەکیشەو نابآ ریگابدەین باسى “دارشتنى دەستور” بیگۆرآ بەشتیکى تر.
بەلام لایەنیکى دیکەى کیشمەکیش لەسەر ئەم مەسەلەیە، بەرجەستەکردنى بەیاننامەى مافە جیهانداگرەکانى ئیسنانە. ئەمە بە دوو مانا گرنگە یەکەم: وەکو مەیدانیک بۆ بەرجەستەکردن و ناساندنى ئەم بەیاننامەیە لە ئاستى کۆمەلگادا، دووەم: بۆ توند کردنەوەى فەزا ى ئازادیخوازى لەسەر مەسەلەى دراشتنى دەستور لە هەر دەورەیەک بیت. ئیمە دەبى لەم دەرەفتە کەلک وەرگرین بۆ ئەوەى لە هەرکاتیکدا دەستورى عیراق داریژریت مۆرى ئەم بەیاننامەیەى پیوەبیت، لەم بارەیەوە دەبى تەئەکید لەوە بکەین کە بەدەر لەوەى کەى دەستورى عیراق دادەریژیریت و بە چ میکانیزمیک دەبیت، نابى دەستور یاساکانى وولات لەگەل ئەم بەیاننامەیە کە مافە حاشاهەلنەگرو ئەساسیەکانى ئینسانى دیارى کردوە بکەویتە تەناقوزەوە. هەر یاساو دەستوریک لەگەل ئەم بەیاننامەیە ناکۆکى پەیدا بکات، لەگەل ئازادى و ئینسانیەت و مافەکانى ئینساندا ناکۆکى پەیدا دەکات و مەحکوم بە هەلوەشانەویە.
بە کورتى هەرەشەى قولبونەوەى تیرۆرو توندبونەوەى شەرى قەومى تائیفى، توندبونەوەى هیرشى ئەو هیزانەى لەلایەن ئەمریکاوە نان و ئاوو گوزەرانى خەلکیان بە کۆنتەرات وەرگرتوە، بۆ سەر ژیانى خەلک و سەندەنەوەى ئاخرین ماف و دەسکەوتە سەرەتاییە ئابوریەکانیان، نەخشەى بیکارسازى فراوان، پیلانى داسەپاندنى دەستورى کۆنەپەرستانەى قەومى و دینى….مەسەلە گەرم و تازەکانى سەر ساحەى سیاسى عیراقن. ئەمانە بەرامبەرکآى نیوان خەلک و دەسەلاتداران دەبەنە قۆناغیکى مەلموستر و بنەماى نارەزایەتى خەلک بەهیزتر دەکەن، خۆشباوەرى بەم هیزانە زیاتر دەرویننەوە. حیزبى ئیمە دەبى وەکو رابەرى نارەزایەتى خەلک دژى ئەم هەرەشەو هیرشانە دەربکەوآ و دەورى خۆى بگیرآ. جهەتگیریەکى سیاسى گرنگى کۆنگرە بۆ گۆرینى حیزب بە حیزبیکى سیاسى کۆمەلایەتى و جەماوەرى، گریخواردنى حیزب بوو لەگەل خواستە و گرنگ و قولەکانى کۆمەلگاندا، تبدیل بوونى حیزب بە رەمزى خەبات لە پیناو ئەو خواستانە. دەرکەوتنى حیزب لە مەیدانى ئەم نەبەردانە لەسەر بژیوى رۆژانەى خەلک و پوچەلکردنەوەى نەخشەى داسەپاندنى دەستورى قەومى ئیسلامى بەسەر کۆمەلگا. دەتوانى تەکانیکى گەورە بە حیزب بدات لەسەر جهەتگیرى کۆنگرەى سیەم.
نارەزایەتى جەماوەى لە دژى ئەم سیاسەت و هەنگاوانە دەستى پىکردوە، نفرەت و بیزارى خەلک قولپ دەدات، برسیتى و گرانى بناقاقاى خەلکى گرتووە. بە برواى من ئەرکیکى هەرە گرنگى ئەم پلنیۆمە ئەوەیە کە حیزب بۆ سازدان و رابەرى کردنى ئەم خەبات و نارەزایەتیە ئامادە بکات، دەبآ بە ئامادەیى تەواوەوە برۆینە پاى ئەم ئەرکە گرنگە. ئەم دەورەیە دەتوانى سەرتاى دەورەیەکى تازەو گرنگ بیت لە نارەزایەتى جەماوەرى دژى وەزعى موجود کە لە سایەى جەنگ و داگیرکارى و تیرۆریزم و دەسەلاتى میلیشیا قەومى و دینیەکاندا خولقاوە، هەر بەم مانایەش دەتوانى هەنگاویکى گرنگ بیت لە پرۆسەى خەباتیکى سیاسى و جەماوەرى، لە هاتنەمەیدانى بزووتنەوەیەکى سەرتاسەرى بۆ کۆتایهینان بە وەزعى کارەساتبارى ئیستا.
بغداد
15-6-2005